Државната енергетска компанија АД ЕСМ одлучи повторно да ја ангажира градежната компанија Топлина од охридското село Подмолје за потребите на РЕК Битола. Овојпат, фирмата ја доби јавната набавка за ископ на јаглен во површинскиот коп Брод Гнеотино. Вредноста на овој ангажман е проценета на околу 930 милиони денари, односно над 15 милиони евра. Според објавената одлука за најповолна понуда, охридскиот оператор ќе врши експлоатација на јаглен за државните електрани во следните 12 месеци. Сепак, точниот состав на подизведувачите кои ќе учествуваат во процесот во моментов не е познат, бидејќи финалниот договор сè уште не е евидентиран во електронскиот систем за јавни набавки.
Патот на Топлина (основана во 2004 година) до највредните државни енергетски тендери бележи нагло зголемување во изминатите неколку години. Првично, овој економски оператор немаше директни договори со АД ЕСМ од вакви размери, туку во комбинатот дејствуваше во сенка, како подизведувач на битолската Марковски Компани. Во тогашните рамковни договори, на Топлина ѝ беше доверен обем на работа од 10 отсто од вкупниот ископ.
Пресвртот се случи кога новото раководство на ЕСМ го раскина дотогашниот крупен договор со Марковски Компани со образложение дека не се исполнувале преземените обврски. Веднаш потоа, за да не прекине производствениот процес, ЕСМ и Топлина преку директни преговори склучија интервентен договор вреден над еден милион евра, со што охридската фирма продолжи да работи како привремен оператор.
Дека се работи за огромен скок во бизнисот на компанијата покажуваат и финансиските биланси. Во годината пред да го добијат својот прв рекорден самостоен тендер од 24 милиони евра за ископ, Топлина броеше вкупно 95 вработени со годишен приход од 12,6 милиони евра. Тоа значи дека само еден тендер од државата тежеше двојно повеќе од целокупниот годишен обрт на фирмата. За да одговори на огромните технички потреби, релативно малата фирма тогаш мораше да креира конзорциум поддржан од четири покрупни градежни гиганти ГД Гранит – Скопје, Градба Промет – Кавадарци, Илинден – Струга и Топ Билд од Скопје.
Ангажирањето на Топлина ја отсликува пошироката слика во македонскиот енергетски сектор. ЕСМ веќе долг период не успева со сопствената механизација целосно да ги задоволи потребите на домашните термоцентрали. Проблемот дополнително се усложнува поради континуираниот пад на квалитетот на домашниот лигнит, што ја принуди државата да се сврти кон масовен увоз од регионот.
Во насока на долгорочно обезбедување енергенси, ЕСМ на 17 август потпиша тригодишен стратешки договор со косовската државна компанија КЕК за снабдување со јаглен по фиксна цена од 24,4 евра по тон. Овој договор предвидува добивање на концесија во рудникот во Обилиќ и експлоатација на околу 3 милиони тони јаглен во рок од три години. Во овој контекст, ЕСМ наскоро треба да избере оператор кој во следните три години ќе го копа, транспортира и лабораториски ќе го испитува косовскиот јаглен наменет за РЕК Битола и ТЕЦ Осломеј.
Иако официјалните проектирани потреби на ЕСМ изнесуваат 1,4 милиони тони увозен јаглен годишно (800.000 тони за Битола и 600.000 тони за Осломеј), реалноста на терен е поинаква. Поради ограничената пропусна моќ и капацитет на граничниот премин Блаце, се проценува дека од Косово реално ќе може да се транспортираат најмногу 800.000 тони на годишно ниво. За да се постигне ова преку патниот сообраќај, секојдневно ќе треба да циркулираат по околу 120 тешки камиони, кои ќе испорачуваат околу 3.000 тони јаглен на ден.
Додека се потпишуваат нови милионски договори за ископ, дел од внатрешните постапки на ЕСМ се соочуваат со неуспех. На 12 март 2026 година, АД ЕСМ распиша јавен оглас за ископ на јаловина во ПК Брод Гнеотино. Сепак, на 9 јуни 2026 година, постапката беше официјално поништена со образложение дека нема ниту една прифатлива понуда.
